To imię nosi 20 Polaków. Brzmi jak nazwisko postaci z kultowego serialu PRL

AKTUALIZACJA 14.09.2026 14.09.2026 13:47
AKTUALIZACJA 14.09.2026 14.09.2026 13:47

Dyzma brzmi jak nazwisko bohatera kultowego serialu PRL-u, ale w rzeczywistości jest dawnym imieniem pochodzenia greckiego. Według danych dane.gov.pl nosi je w Polsce tylko 20 osób. 

Niemowlę leży na białej pościeli, płacze z wyciągniętymi rączkami.
Fot. alenka2194/Shutterstock
Z tego artykułu dowiesz się:
  • Dyzma może kojarzyć się z kultowym serialem z PRL-u, ale jest znacznie starszym imieniem.
  • Imię Dyzma bezpośrednio łączy się z tradycją chrześcijańską.
  • Niestety słynna powieść i serial na jej podstawie sprawiły, że ma raczej negatywne konotacje. 

Dyzma - imię kojarzy się z serialem z PRL-u. Jest starsze i ma inne znaczenie

Dyzma brzmi dziś przede wszystkim jak nazwisko bohatera jednej z bardzo znanych polskich powieści i jeszcze popularniejszej telewizyjnej adaptacji książki. Samo imię jest jednak znacznie starsze niż pozornie mogłoby się wydawać. 

Quiz: Quiz. Co znaczą te trudne słowa? 15/15 świadczy o dużej inteligencji

Roman Samborskyi/Shutterstock
1/15 Co oznacza słowo "egzemplifikacja"?

W tym tekście przeczytasz skąd pochodzi i co oznacza imię Dyzma. Okazuje się, że wcale nie ma nic wspólnego z Nikodemem Dyzmą - postacią o jednoznacznie negatywnych konotacjach. 

Dyzma - co oznacza i skąd podchodzi to imię? 

Imię Dyzma pochodzi od greckiego słowa "dysmas", związanego z zachodem słońca. W tradycji chrześcijańskiej Dyzma to imię przypisywane jest Dobremu Łotrowi, czyli jednemu z dwóch przestępców ukrzyżowanych wraz z Jezusem. To właśnie on miał się nawrócić i wyrazić skruchę przed śmiercią i stać się świętym. 

W polszczyźnie Dyzma funkcjonuje jako męskie imię, choć nie jest szczególnie rozchwytywane. Mimo to istniało też kilka historycznych postaci o tym imieniu, między innymi:

  • Dyzma Bończa-Tomaszewski - poeta i pisarza 
  • Dyzma Gałaj - socjolog i polityk, 
  • Dyzma Trzebicki - stolnik inowrocławski. 

W polskich kalendarzach imieniny Dyzmy przypadają 25 marca, chociaż niektóre zestawienia podają również 26 marca, dlatego w zależności od kalendarza można spotkać dwie daty.

Nikodem Dyzma - bohater książki, serialu z PRL-u i filmu z Cezarym Pazurą

Najbardziej znanym Dyzmą jest oczywiście tytułowy bohater powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza "Kariera Nikodema Dyzmy". Tytuł z 1931 roku ukazujący się w 1931 roku w odcinkach, rok później został wydana w formie książkowej. Powieść była pierwszym wielkim sukcesem literackim pisarza. Dyzma przyjeżdża do Warszawy z prowincji w poszukiwaniu pracy. Przypadkiem trafia na zaproszenie na eleganckie przyjęcie i postanawia z niego skorzystać. Początkowo jest człowiekiem bez pieniędzy i pozycji, ale dzięki serii zbiegów okoliczności oraz temu, że otoczenie bierze jego prostactwo i ignorancję za oznakę zdecydowania, zaczyna błyskawicznie awansować.

Bohater staje się między innymi wpływowym człowiekiem świata polityki i finansów, choć w rzeczywistości nie posiada kwalifikacji, które odpowiadałyby jego pozycji. Dołęga-Mostowicz wykorzystał jego historię jako satyrę na ówczesne elity polityczne. Z czasem nazwisko "Dyzma" stało się w Polsce określeniem karierowicza, który zdobywa wysoką pozycję mimo braku kompetencji, dzięki przypadkowi, układom i bezwzględności.

W 1980 roku powstał siedmioodcinkowy serial "Kariera Nikodema Dyzmy", wyreżyserowany przez Jana Rybkowskiego i Marka Nowickiego. W tytułowej roli wystąpił Roman Wilhelmi, a produkcja szybko stała się jednym z najbardziej pamiętnych seriali telewizyjnych epoki PRL-u. Historia pozostała wierna głównemu pomysłowi powieści. 

W 2002 roku Dyzma wrócił w zupełnie nowej wersji. Kolejną interpretacją tej historii była "Kariera Nikosia Dyzmy" Jacka Bromskiego. W roli tytułowego bohatera wystąpił Cezary Pazura, a film został przeniesiony do współczesnych realiów. Nie jest to wierna ekranizacja powieści, lecz luźna adaptacja wykorzystująca jej podstawowy pomysł.

Tym razem Nikodem "Nikoś" Dyzma funkcjonuje w realiach III RP. Film zachowuje motyw przypadkowego awansu człowieka bez odpowiednich kompetencji, ale wykorzystuje go do satyry na współczesne życie polityczne i społeczne. Sam Pazura mówił później, że film Bromskiego i powieść Dołęgi-Mostowicza łączy stosunkowo niewiele, a wspólnym elementem jest przede wszystkim zjawisko "dyzmizmu".

Dyzma - tylko 20 Polaków nosi to rzadkie imię 

Według danych z rejestru PESEL prezentowanych na podstawie danych dane.gov.pl imię Dyzma nosi w Polsce 20 osób. To sprawia, że należy ono do absolutnie najrzadszych imion używanych obecnie w Polsce, co jest dość zabawne, biorąc pod uwagę, że w ostatnich latach imię Nikodem stało się hitem wśród młodych rodziców.

Dyzma - informacje o imieniu
fot. print screen z dane.gov.pl / Dyzma - informacje o imieniu

Współcześnie wybór imienia Dyzma może wynikać przede wszystkim z jego oryginalności. Dla osób znających tradycję chrześcijańską może mieć również ważne znaczenie z powodu powiązania imienia ze świętym Dyzmą. Nie bez znaczenia jest też brzmienie imienia - krótkie, charakterystyczne i praktycznie niemożliwe do pomylenia z innym popularnym imieniem. W przeciwieństwie do wielu współczesnych wyborów nie próbuje być modne - wyróżnia się właśnie tym, że jest niemal niespotykane.

Źródło: Antyradio/Wikipedia.org/dane.gov.pl

Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!