To pierwszy zachowany do dziś polski film. Już on padł ofiarą cenzury
Obserwuj w Google
Poznaj historię filmu "Pruska kultura" - symbolu oporu wobec germanizacji i represji. Tytuł został odkryty po latach i zachwyca jako unikat polskiego kina.
- Poznaj historię filmowego świadectwa walki o tożsamość narodową.
- Film "Pruska kultura" powstał w 1908 roku, by ukazać brutalność zaborców.
- Odnalezienie zaginionego tytułu po latach było niezwykłym odkryciem.
Historia filmu "Pruska kultura"
"Pruska kultura" to najstarszy zachowany do dziś polski film fabularny. Powstał w 1908 roku, a jego twórcą był Mojżesz Towbin. Choć trwał zaledwie kilka minut, odegrał wielką rolę w kształtowaniu polskiej świadomości narodowej, a także szybko stał się przedmiotem ostrych represji ze strony władz pruskich i rosyjskich.
Film "Pruska kultura" został zrealizowany z inicjatywy środowisk patriotycznych działających na terenie Królestwa Polskiego. Celem twórców było ukazanie dramatycznej sytuacji Polaków żyjących pod zaborem pruskim. Inspiracją dla scenariusza były dwa głośne wydarzenia. Pierwszym był strajk dzieci wrzesińskich, trwający w latach 1901–1904. Uczniowie z Wrześni protestowali przeciwko zmuszaniu ich do modlitw w języku niemieckim. Opór dzieci i ich rodziców spotkał się z brutalnymi represjami ze strony władz szkolnych i administracji pruskiej. Drugie wydarzenie to protest Michała Drzymały - chłopa, który w wyniku odmowy władz pruskich na budowę domu zamieszkał w wozie cyrkowym, by ominąć restrykcyjne prawo.
Quiz: Znasz kultowe filmy z PRL-u? Nie odpowiesz nawet na 1. pytanie
Cenzura "Pruskiej kultury" pod zaborami
"Pruska kultura" miała charakter agitacyjny – pokazywała brutalność pruskich władz, germanizację i prześladowania polskich rodzin. Film był niemy, ilustrowany planszami tekstowymi wyjaśniającymi wydarzenia. Twórcy zdawali sobie sprawę z ogromnego ryzyka. Film oficjalnie zgłoszono jako "edukacyjny dokument", by ukryć jego polityczne przesłanie. Jednak władze carskie i pruskie szybko zorientowały się, że jest to dzieło o silnym wydźwięku narodowym.
W zaborze rosyjskim film został natychmiast zakazany, a wszelkie kopie konfiskowano. W zaborze pruskim uznano "Pruską kulturę" za dzieło antypaństwowe. Nawet w Galicji, gdzie cenzura była mniej restrykcyjna, pokazy filmu były stale kontrolowane i przerywane. Był to jasny przykład tego, jak cenzura ingerowała w życie kulturalne Polaków pod zaborami, próbując stłumić wszelkie formy wyrażania tożsamości narodowej.
Rozpoznaj kultowy film z PRL-u po jednym kadrze! Masz 5 prób
Odnalezienie filmu we Francji
Po I wojnie światowej los "Pruskiej kultury" stał się nieznany. Przez prawie cały XX wiek sądzono, że żadna kopia filmu nie przetrwała. Dopiero w 2000 roku nastąpił przełom. We francuskim archiwum Centre national du cinéma et de l'image animée w Bois-d’Arcy odnaleziono zachowane fragmenty filmu. Znalezisko to było niezwykle cenne — obejmowało około 60% oryginalnej długości filmu.
Film został następnie sprowadzony do Polski i poddany digitalizacji w Filmoteki Narodowej. Dzięki temu udało się uratować ten absolutnie unikalny zabytek polskiego kina. Kto był kluczowy w rozpoznaniu i analizie odnalezionego materiału? Ogromną rolę odegrali profesorowie Małgorzata i Marek Hendrykowscy - znani badacze historii polskiego filmu. To oni dokonali rekonstrukcji kontekstu powstania "Pruskiej kultury", przeanalizowali zachowane fragmenty i przywrócili ten film do narodowej pamięci.
Dzięki ich pracy wiemy dziś znacznie więcej o strukturze filmu, technikach inscenizacyjnych Towbina oraz o społeczno-politycznym oddźwięku tej produkcji. Dziś "Pruska kultura" to nie tylko pierwszy zachowany polski film fabularny. To również symbol oporu wobec narodowej opresji. Pokazuje, że od samego początku polskie kino miało charakter głęboko patriotyczny i zaangażowany.
Film dokumentował brutalną germanizację, represje wobec polskich dzieci i odwagę takich postaci jak Michał Drzymała. Co równie ważne, "Pruska kultura" przypomina, jak trudna była walka o zachowanie tożsamości narodowej pod zaborami. Odnalezienie filmu po latach to jeden z największych sukcesów polskich archiwistów i filmoznawców, a także dowód na to, jak wielką rolę odgrywają pamięć i troska o narodowe dziedzictwo.
Źródło: Antyradio/Wikipedia.org
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
