Psychologia tłumaczy, co oznacza, gdy dziecko spędza wolny czas w ten sposób
Dziecko spędza wolny czas na swobodnej zabawie na podwórku, bez ciągłego nadzoru dorosłych? Psycholog Peter Gray wyjaśnia, dlaczego taka samodzielność może być ważna dla jego rozwoju.
- Według psychologii brak swobodnej zabawy u dzieci może prowadzić do pogorszenia zdrowia psychicznego.
- Badania pokazują, że dzieci mają coraz mniej wolnego czasu na spontaniczne zabawy na świeżym powietrzu, co może wpływać na wzrost liczby przypadków depresji i zaburzeń lękowych.
- Coraz więcej rodziców obawia się o bezpieczeństwo dzieci, ograniczając ich swobodną zabawę.
Co dzieje się, kiedy twoje dzieci spędzają czas na niekontrolowanej zabawie?
Kiedyś zdecydowana większość dzieci wychodziła z domu rano, wracała na obiad, a później znów znikała na podwórku, często aż do zapalenia ulicznych latarni. Dorośli nie organizowali im każdej godziny ani nie kontrolowali każdego spotkania. Psychologowie zwracają uwagę, że taka swobodna zabawa bez stałego nadzoru mogła dawać dzieciom coś niezwykle ważnego.
Quiz: Test na inteligencję - 15 prostych pytań. Ile dni ma rok przestępny?
Dziś podobny sposób spędzania wolnego czasu jest coraz rzadszy. Zamiast spontanicznych spotkań na podwórku dzieci częściej uczestniczą w zorganizowanych zajęciach albo spędzają czas przed ekranami urządzeń elektronicznych. Co o tego typu podejściu sądzą psychologowie?
Czy obecny sposób spędzania wolnego czasu przez dzieci ma wpływ na ich problemy psychiczne?
Jak podaje serwis 3dvf.com, zdaniem psychologa Petera Graya ograniczenie niezależnej zabawy może mieć związek z pogarszającym się zdrowiem psychicznym młodych ludzi. Samodzielna zabawa bez ciągłego nadzoru dorosłych daje dzieciom możliwość ćwiczenia niezależności, rozwiązywania konfliktów i podejmowania decyzji. Mogą same wybierać aktywności, ustalać zasady wspólnych gier, reagować na nieporozumienia i szukać rozwiązań, gdy coś nie idzie zgodnie z planem.
Gray uważa, że ograniczenie takich doświadczeń może wiązać się z większymi trudnościami emocjonalnymi u młodych ludzi. Nie oznacza to jednak, że badania dowiodły bezpośredni związek przyczynowy między brakiem swobodnej zabawy a zaburzeniami psychicznymi. To po prostu jeden z wielu czynników, który może mieć wpływ na psychikę dziecka i różnice w dorastaniu współczesnych młodych ludzi i ich rodziców, czy dziadków.
W 2011 roku Gray związany Boston College opublikował przegląd badań dotyczących zmian w sposobie spędzania czasu przez amerykańskie dzieci. Przeanalizował między innymi dane z badań wykorzystania czasu, które pozwalały porównać codzienne aktywności kolejnych pokoleń.
Wyniki wskazywały na wyraźną zmianę. Z badań wynikało, że dzieci miały około 12 godzin mniej wolnego czasu tygodniowo niż ich rówieśnicy w latach 70. XX wieku. Ogólny czas przeznaczany na zabawę zmniejszył się o 25%, a liczba godzin spędzanych na niezorganizowanych aktywnościach na świeżym powietrzu spadła o około 50% w stosunku do połowy pierwszej dekady XXI wieku.
Gray zwrócił również uwagę na niepokojące dane dotyczące zdrowia psychicznego. Według jego analiz liczba młodych ludzi spełniających kryteria dużej depresji lub zaburzeń lękowych była od pięciu do ośmiu razy większa niż około pół wieku wcześniej lub w poprzednich dekadach. Psycholog łączy te zmiany ze zmianą spędzania wolnego czasu przez dzieci, ale podkreśla istotne ograniczenie - obserwowane zależności nie stanowią eksperymentalnego dowodu, że jedno zjawisko bezpośrednio powoduje drugie. Na zwiększenie liczby młodych pacjentów z problemami psychiatrycznymi ma również wpływ rozwój psychiatrii w ostatnich dekadach i zmiana świadomości na temat zdrowia psychicznego rodziców i dzieci.
Czego dzieci uczą się, kiedy dorośli nie kontrolują każdej zabawy?
Według Graya swobodna zabawa daje dzieciom możliwość podejmowania decyzji, których dorośli zwykle dokonują za nie. To one wybierają, w co będą się bawić, ustalają reguły i negocjują je z innymi uczestnikami. Kiedy pojawia się konflikt, muszą znaleźć sposób, żeby go rozwiązać, zamiast natychmiast czekać na interwencję rodzica.
Takie doświadczenia mogą pomagać w ćwiczeniu samokontroli, rozwiązywaniu problemów i radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami, również takimi jak dokuczanie czy prześladowanie przez rówieśników. Dziecko uczy się, że nie każda trudność wymaga natychmiastowej pomocy dorosłego i że samo może podjąć próbę znalezienia rozwiązania.
Psycholog zwraca również uwagę na znaczenie poczucia sprawczości. Jeżeli młody człowiek wierzy, że potrafi poradzić sobie z trudnościami, może być mniej podatny na poczucie bezradności. Gray wskazuje, że przekonanie, iż złe rzeczy mogą się wydarzyć, a dziecko nie ma żadnego wpływu na sytuację, może zwiększać jego podatność na lęk i depresję.
O której chodzisz spać? Godzina zdradzi, jakie masz cechy
- 4 Zobacz zdjęcia
Dlaczego rodzice coraz rzadziej pozwalają dzieciom bawić się bez opieki?
Jedną z przyczyn ograniczania swobodnej zabawy są obawy o bezpieczeństwo. W internetowym badaniu obejmującym ponad 18 tysięcy dzieci w wieku od 7 do 15 lat z 16 krajów stwierdzono, że rodzice w Anglii byli bardziej restrykcyjni niż rodzice w innych krajach europejskich, jeśli chodzi o samodzielne poruszanie się dzieci po okolicy.
Inne badanie ankietowe pokazało, że aż 82% matek dzieci w wieku od 3 do 12 lat wykazywało obawy o bezpieczeństwo jako jeden z głównych powodów ograniczania zabawy na świeżym powietrzu. Są to deklaracje rodziców, a nie pomiar rzeczywistego poziomu zagrożenia. Pokazują jednak, jak duże znaczenie mają ich obawy przy podejmowaniu decyzji o tym, gdzie i w jaki sposób dzieci spędzają wolny czas.
Temat niezależnej zabawy powrócił do popularnej dyskusji w sierpniu 2025 roku. National Geographic opisał zainteresowanie zjawiskiem określanym w mediach społecznościowych jako "feral child summer". Chodziło o powrót do niezorganizowanego spędzania czasu na zewnątrz podczas wakacji, szczególnie w naturalnym otoczeniu, i potencjalne korzyści, jakie takie doświadczenia mogą przynosić dzieciom.
Po czym poznać, że trzeba zakończyć związek? 4 nieoczywiste znaki
Jak dać dziecku więcej samodzielności podczas wakacji?
Nie trzeba odtwarzać całego modelu wakacji sprzed kilkudziesięciu lat, żeby zapewnić dziecku więcej niezależności. Można zacząć od odpowiednich do wieku okazji do podejmowania własnych decyzji i wykonywania codziennych czynności bez ciągłego kierowania przez dorosłych.
Badanie jakościowe dotyczące dzieci w wieku od 10 do 13 lat pokazało, że uczestnicy doceniali możliwość samodzielnego wykonywania zwyczajnych zadań. Wśród przykładów pojawiało się między innymi przygotowywanie sobie jedzenia. Takie drobne doświadczenia mogą dawać satysfakcję z radzenia sobie bez pomocy innych.
Warto więc pozwolić dziecku wybrać własną aktywność, zaplanować jej przebieg i samodzielnie wykonać część codziennych obowiązków. Oczywiście zakres swobody powinien być dostosowany do wieku, miejsca i realnych warunków bezpieczeństwa. Nie chodzi o pozostawienie dziecka bez opieki w każdej sytuacji, lecz o stworzenie przestrzeni, w której może stopniowo uczyć się samodzielności.
Źródło: Antyradio/3dvf.com
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
Narodowe Archiwum Cyfrowe/domena publiczna