Dlaczego twórca kultowego anime zrobił film w Polsce? Wszystko przez PRL
Obserwuj w Google
Film "Avalon" Mamoru Oshiiego, kręcony w Polsce, zdobył miano klasyka science fiction. Co zainspirowało japońskiego filmowa, by realizować produkcję w naszym kraju? Jak wyglądała praca na planie filmowym? Po 25 latach operator Grzegorz Kędzierski i aktora Małgorzata Foremniak zdradzają kulisy filmu.
- Mamoru Oshii wybrał Polskę do realizacji filmu "Avalon", zainspirowany słynnymi scenami z PRL-u.
- Operator Grzegorz Kędzierski ujawnił, że wybór Polski wynikał z fascynacji Mamoru Oshiiego polską kinematografią i wizualnym potencjałem miast.
- Małgorzata Foremniak zdradziła, że występ w filmie "Avalon" był dla niej dużym wyzwaniem aktorskim.
Jak powstawał film "Avalon" Mamoru Oshiiego?
"Avalon" to film kultowy. Japońska produkcja, którą kręcono w Polsce z polskimi aktorami w obsadzie w naszym kraju nie jest szczególnie popularna - przynajmniej poza pewnymi kręgami. W wielu krajach świata uchodzi za klasykę science fiction z początku XXI wieku. Warto zaznaczyć, że reżyserem tytułu jest Mamoru Oshii - twórca kultowych anime "Ghost in the Shell" i "Angel's Egg".
Quiz: Kto wyreżyserował te kultowe filmy? Tylko mądrzy Polacy zgarną 15/15
Jak jednak doszło do tego, że uznany japoński twórca filmów animowanych trafił do Polski i postanowił zaangażować w produkcji polskich aktorów? Przez lata krążyły różne teorie na ten temat. W końcu po 25 latach prawdę na temat decyzji Oshiiego wyjawił operator "Avalon" - Grzegorz Kędzierski.
Dlaczego Mamoru Oshii nakręcił "Avalon" w Polsce?
10 listopada 2026 roku w warszawskiej Kinotece odbył się pokaz specjalny filmu "Avalon". Projekcję zorganizowano z okazji 25-lecia tytułu. Nie zabrakło gości specjalnych, bo w wydarzeniu brali udział Małgorzata Foremniak, która wcieliła się w główną rolę oraz operator Grzegorz Kędzierski.
Po projekcji filmu odbyło się spotkanie z gośćmi. Jedno z pierwszych pytań prowadzącego dotyczyło powodu, dla którego Oshii zdecydował się na Polskę. Teorie w tym temacie były różne. Według jednej japoński reżyser miał uznać, że klimat naszego kraju nadaje się idealnie do ukazania dystopii. Druga głosiła, że Polska była jedynym krajem w Europie, który zgodził się na użyczenie sprzętu wojskowego, w tym czołgów - za darmo.
Kędzierski zdemontował te domysły, ale odniósł się do pierwszej sceny "Avalon", w której widzimy walkę na ulicach miasta. Protagonistka o imieniu Ash walczy z innymi uczestnikami tytułowej gry - również tymi w czołgach. W pewnym momencie przejmuje jeden z pojazdów i atakuje przeciwników.
Według Kędzierskiego Oshii doskonale znał polską kinematografię. Zachwycał się filmami Andrzeja Wajdy, czy Krzysztofa Kieślowskiego. Kojarzył też ikonograficzne przedstawienia Polski w różnych mediach - PRL-owskiej Polski z lat 80., kiedy zaczął się stan wojenny. Wizja czołgów na ulicach na tyle utkwiła mu w głowie, że najpierw podczas dokumentacji postanowił zobaczyć nasz kraj na własne oczy, a potem zrealizować obrazy, które miał w głowie na ulicach Wrocławia.
Nieliczni rozpoznają ten kultowy film po jednym kadrze. Należysz do elity?
- 6 Zobacz zdjęcia
Jak wyglądała japońsko-polska praca na planie filmu "Avalon"?
Kędzierski podkreślał, że "Avalon" był debiutem jeżeli chodzi o film aktorski w karierze Oshiiego. Reżyser nie do końca wiedział, jak wygląda praca na planie. Wykorzystał swoje doświadczenie do tego, by odpowiednio przygotować się do realizacji filmu. Stworzył więc storyboard - a w zasadzie jak określił go operator - książkę przypominającą mangę, w której dokładnie rozrysował każdą scenę swojego filmu, zaznaczając często ile ma trwać dane ujęcie.
W zasadzie dzięki temu japoński twórca był w stanie porozumieć się z osobami na planie, szczególnie Kędzierskim. Chociaż podczas realizacji filmu byli obecni tłumacze, nie znali oni filmowej nomenklatury. Z powodu bariery językowej Kędzierski porozumiewał się z Oshiim w kwestiach ustaleń artystycznych rysunkami. Pomocne były również inne materiały wizualne - zdjęcia lokacji, które reżyser zrobił na terenach, które chciał wykorzystać w filmie.
Tutaj z kolei widzimy po raz kolejny mistrzostwo polskich operatorów filmowych. Oshii prezentował Kędzierskiemu zdjęcia podrasowane w programach graficznych, które miały podpowiedzieć polskiemu filmowcowi, jaki finalnie ma być klimat danego ujęcia. Chciał od Kędzierskiego podstawy, na której będą mogli pracować japońscy eksperci od efektów specjalnych. Operator wykorzystał jednak całą swoją wiedzę filmową i warsztat, by uzyskać pożądany efekt na taśmie filmowej. Reżyser oglądając nakręcone materiały był zachwycony.
Podobnie było zresztą w przypadku dość błahego szczegółu - w jednej ze scen widzimy, jak Ash używa komputera w mieszkaniu. W szkłach jej okularów odbijają się wyświetlane na ekranie litery. Reżyser chciał nałożyć litery w postprodukcji. Kiedy Kędzierski się o tym dowiedział, postanowił przejąć inicjatywę. Ustawił obecne na planie rekwizyty w taki sposób, by osiągnąć oczekiwany efekt. W ten sposób fragment, nad którym w postprodukcji pracowano by 3 dni, osiągnął w 15 minut.
Dlaczego "Avalon" był wyzwaniem aktorskim dla Małgorzaty Foremniak?
Ciekawostki na temat powstawania filmu zdradziła również Foremniak, która nie miała aż tak dużego problemu z barierą językową. Pracowała z reżyserem za pośrednictwem tłumaczki i wspominała, że w pewnym momencie ta forma komunikacji stała się dla niej zupełnie naturalna, co prawdopodobnie wynikało nie tylko z umiejętności translatorskich zatrudnionej kobiety, ale również biegłości współpracy z aktorami Oshiiego.
Warto zwrócić uwagę, że "Avalon" był filmem tworzonym dla japońskich widzów. Polska została wykorzystana jako kraj egzotyczny - to co dla nas jest czymś zupełnie naturalnym, dla Japończyków było całkowicie innym światem, wpisującym się w prokapitalistyczną wizję reżysera. Dialogi były pisane po japońsku i tłumaczone na język polski. Oshii nie zamierzał dubbingować polskich aktorów, bo nasz język miał mieć dodatkowy walor egzotyki. Japoński dystrybutor nie zgodził się jednak na oryginalną wizję reżysera i Japończycy oglądali film z dubbingiem. Polska wersja językowa trafiła jednak na inne rynki świata.
Mimo to "Avalon" zawiera wiele elementów typowych dla kultury Japonii - nie tylko kina w ogóle, ale również dla anime. Z tego powodu gra a aktorska, czy niektóre kwestie mogą wydawać się Polakom dość nienaturalne, czasem wręcz śmieszne. Jednak w odpowiedniej optyce całość nabiera sensu. Najbardziej widoczną różnicą kulturową była pewna scena o której wspomniała Foremniak.
Chodzi o moment, w którym Ash przygotowuje posiłek. W tym fragmencie aktorka chciała wykorzystać doświadczenia z prywatnego życia. Oshii się jednak nie zgodził i dokładnie instruował ją, jak ma wyglądać przygotowywanie obiadu, krojenie warzyw i owoców, czy mieszanie wywaru. Ta scena podkreśla, że "Avalon" mimo polskich aktorów i ekipy, to jednak film japoński.
Foremniak wspominała również, że granie w filmie science fiction było dla niej wyzwaniem na kilku poziomach. Przyzwyczajona do ról w popularnych serialach obyczajowych, nie przywykła do wymagań, jakie miał Oshii. Po pierwsze jej kostium - swoją drogą, jak zdradziła aktorka zrecyklingowany z filmu "Na srebrnym globie" Andrzeja Żuławskiego - ważył około 10 kilogramów, łącznie z prawdziwą bronią, której używano na planie. Jego zwieńczeniem miał być specjalny hełm, który przyjechał na plan z Japonii. Foremniak bała się, że waga stroju dodatkowo się zwiększy. Zdziwiła się jednak, że japoński rekwizyt tylko wyglądał na dzieżki, a w rzeczywistości był niezwykle lekki. Ten szczegół ukazuje zupełnie inne podejście japońskich i polskich filmowców.
Inną kwestią była scena, w której rozbita Ash roni łzę. Jak wspominała aktora, reżyser wymagał by zapłakała dokładnie w ustalonym wcześniej momencie. Za trzecim dublem się udało, ale jak podkreśliła Foremniak, było to dla niej duże wyzwanie aktorskie, które w obecnych czasach można by zastąpić efektami specjalnymi.
Z tym tematem również wiążą się wspomnienia Foremniak, która pierwszy raz spotkała się z odgrywaniem scen pod greenscreen. Żeby ekipa odpowiadająca za efekty specjalne mogła je nałożyć, aktorzy biorący udział w scenach akcji, musieli po kilka razy grać ten sam fragment scenariusza idealnie odwzorowując każdy ruch ciała. Swoją drogą, według Kędzierskiego Foremniak otrzymała główną rolę, ponieważ Oshii był zachwycony jej urodą. Zdaniem operatora aktorka wyglądała dokładnie jak typ postaci kobiecych z anime reżysera.
"Avalon" jest dziś filmem kultowym, o czym świadczy pełna sala widzów w Kinotece. Nie każdy Polak zna ten film, wielu go nigdy nie widziało, mimo że jest doceniany nie tylko w Japonii, ale również między innymi w Stanach Zjednoczonych. Po pokazie produkcji na festiwalu w Cannes, James Cameron nazwał go najlepszym filmem science fiction, jaki widział. Tytuł znalazł się również w zestawieniach najważniejszych produkcji z początku XXI wieku. Jak widać, to właśnie burzliwa historia Polski z końca wieku XX sprawiła, że Japoński reżyser postanowił odwiedzić nasz kraj i zrealizować w nim swoją kolejną produkcję.
Źródło: Antyradio
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
