` Stworzył klasykę polskiej literatury. Polacy nie znają jego prawdziwego nazwiska - Antyradio

Stworzył klasykę polskiej literatury. Polacy nie znają jego prawdziwego nazwiska

AKTUALIZACJA 29.07.2026 29.07.2026 07:11
AKTUALIZACJA 29.07.2026 29.07.2026 07:11

Oto prawdziwe nazwisko Jana Brzechwy. Odkryj kulisy jego kariery oraz najsłynniejsze utwory, które przeszły do klasyki polskiej literatury.

Jan Brzechwa
Fot. Wikimedia Commons/domena publiczna
Z tego artykułu dowiesz się:
  • Jakie było prawdziwe nazwisko Jana Brzechwy.
  • Dlaczego Jan Brzechwa przyjął pseudonim literacki.
  • Jakie były najważniejsze etapy kariery Jana Brzechwy.
  • Które utwory Brzechwy zapisały się trwale w polskiej kulturze.

Jan Brzechwa urodził się pod innym nazwiskiem

Kiedy myślimy o polskich książkach dla dzieci, do głowy od razu przychodzi nam jedno nazwisko - Jan Brzechwa. Ten pisarz ma na koncie kultowe pozycje. Niektóre stały się lekturami szkolnymi, które z powodzeniem przeniesiono na duży ekran. 

Quiz: Najlepsze książki z okresu PRL. Inteligentni Polacy mają w tym quizie przewagę

Narodowe Archiwum Cyfrowe/domena publiczna
1/15 Kto jest autorem kultowej powieści "Zły", której akcja toczy się w powojennej, odbudowującej się Warszawie?

Jednak nie wszyscy zdają sobie sprawę z faktu, że Brzechwa nie jest prawdziwym nazwiskiem literata. Na przyjęcie pseudonimu namówił go jego kuzyn - wybitny poeta Bolesław Leśmian. 

Jan Brzechwa - skąd wziął się słynny pseudonim pisarza? 

Jan Brzechwa urodził się 15 sierpnia 1898 roku w Żmerynce - miejscowości należącej dziś do terenów Ukrainy. Przyszedł na świat jako Jan Wiktor Lesman. Miał żydowskie korzenie. Jego dziadek od strony ojca - Bernard Lesman, był żydowskim księgarzem i wydawcą, a także nauczycielem w Szkole Rabinów w Warszawie. 

Lata dziecięce Brzechwa spędził na Kresach Wschodnich. Uczył się w gimnazjum handlowym w Kijowie, a następnie wraz z rodziną przeprowadził się do Warszawy, a potem do Petersburga, gdzie zdał maturę. W 1916 roku rozpoczął studia na uniwersytecie w Kazaniu na wydziale weterynarii. Po dwóch latach wrócił jednak do stolicy Polski, by studiować filozofię na Uniwersytecie Warszawskim. Finalnie jednak ukończył wydział prawa, stając się specjalistą w dziedzinie prawa autorskiego. 

Ławka poetów w Tarnowie - Agnieszka Osiecka, Zbigniew Herbert i Jan Brzechwa
fot. / Ławka poetów w Tarnowie - Agnieszka Osiecka, Zbigniew Herbert i Jan Brzechwa

Brzechwa zawodowo pracował jako adwokat. Kilka lat przed II wojną światową został radcą prawnym ZAiKS-u. Pracę prawnika kontynuował również po zakończeniu wojny. Jednak od najmłodszych lat interesował się również literaturą. Pierwsze wiersze Brzechwy ukazały się, gdy miał 15 lat na łamach pism "Sztandar" i "Kłosy Ukraińskie". Traktował jednak swoją twórczość jako hobby. 

Na studiach prawniczych zaczął zajmować się satyrą, tworząc piosenki i skecze, współpracując z takimi kabaretami, jak Qui Pro Quo, Czarny Kot czy Morskie Oko. Brzechwa posługiwał się wówczas innymi, mniej znanymi pseudonimami - Szer-Szeń, nawiązującym do powieści Ethel Lilian Voynich oraz Inspicjent Brzeszczot. 

Jak podaje Culture.pl, do przyjęcia nazwiska Brzechwa nakłonił go jego kuzyn Bolesław Leśmian. Poeta użył słowa określającego opierzoną część strzały, co uznał za niezwykle piękne. To właśnie pod nazwiskiem Brzechwa pisarz publikował swoje dzieła. Metrykalne nazwisko zostawił do działalności prawniczej. 

Jan Brzechwa - najsłynniejsze teksty polskiego literata

W 1926 roku wydał tom poezji "Oblicza zmyślone", a 3 lata później "Talizmany". Krytycy byli sceptycznie nastawieni do stylu Brzechwy, zarzucając mu wtórność względem innych poetów. Jego twórczość doceniono dopiero w 1935 roku za sprawą tomu "Piołun i obłok". Dwa lata później ukazał się pierwszy tomik poezji dla dzieci "Tańcowała igła z nitką", gdzie poza tytułowym utworem, pojawiły się słynne o dziś wiersze "Pomidor", "Żuraw i czapla" czy "Na straganie". W 1939 roku ukazała się natomiast "Kaczka Dziwaczka", w której znajdziemy między innymi "Znaki przestankowe" oraz "Sójkę".

Jedno ze swoich najsłynniejszych dzieł - "Akademię Pana Kleksa", a także mniej popularny wierszowany utwór "Pan Drops i jego trupa", napisał podczas II wojny światowej. Po zakończeniu konfliktu zdobył uznanie, głównie za sprawą popularności tekstów dla dzieci, a także nacisku władz na propagandę socrealistyczną, w której Brzechwa się odnajdywał ponownie jako satyryk. Zdaniem jego otoczenia, nie tworzył politycznie zabarwionych tekstów dla zysku, tylko dla idei. Nie była to jednak prosta propaganda, bo jego warsztat stał na niezwykle wysokim poziomie, a też nie zawsze cenzurze podobało się, to co pisał. 

Po śmierci Stalina Brzechwa przestał pisać na zamówienie polityczne i stał się krytykiem ustroju. Kontynuował swoją działalność, pisząc w latach 60. ciąg dalszy serii o Kleksie - "Podróże Pana Kleksa" i "Tryumf Pana Kleksa", które z czasem przełożono na język filmu. Trzy pierwsze części adaptacji cieszą się ogromną popularnością wśród Polaków do dziś. Brzechwa zmarł z przyczyn naturalnych 2 lipca 1966 roku w wieku 67 lat. 

Źródło: Antyradio/Wikipedia.org/Culture.pl

Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!