Jego książki zna każde polskie dziecko wychowane w PRL. Jest legendą literatury
Obserwuj w Google
Odkryj, jak Edmund Niziurski wpłynął na polską kulturę. Poznaj życie i dzieła pisarza, które wychowały pokolenia nie tylko urodzone w czasach PRL-u.
- Jakie były najważniejsze dzieła Edmunda Niziurskiego.
- Jak Niziurski wpłynął na polską literaturę dziecięcą.
- Jakie cechy charakterystyczne ma styl pisarski Niziurskiego.
- Jakie były adaptacje filmowe dzieł Niziurskiego.
Edmund Niziurski - jak pisarz ukształtował polską kulturę?
Edmund Niziurski stworzył w swoim życiu wiele książek dla dzieci i młodzieży. Wychowały się na nich pokolenia dzieciaków z PRL-u, ale historie Niziurskiego były tak ponadczasowe, że kojarzą je również osoby urodzone po 1989 roku. Niektóre z powieści pisarza doczekały się filmowej lub serialowej wersji.
Quiz: Lektury szkolne z PRL-u. Pamiętasz, co czytaliśmy? [Łatwy quiz]
Jakie książki stworzył Niziurski i co stało za jego fenomenem? Jak wyglądało życie tego prozaika, publicysty, scenarzysty i dramaturga, a także socjologa i prawnika? Czy po upadku PRL-u wciąż był aktywny zawodowo?
Edmund Niziurski: kim był znany pisarz?
Edmund Niziurski urodził się 10 lipca 1925 roku w Kielcach. Naukę w gimnazjum przyszłego pisarza przerwała II wojna światowa. Razem z rodziną uciekł na Węgry, gdzie kontynuował naukę. Życie na uchodźstwie nie trwało jednak długo, bo w 1940 roku Niziurski wrócił do Polski. Był robotnikiem, ale w tym samym czasie pobierał naukę na tajnych kompletach, dzięki czemu 3 lata później zdał maturę i zaczął studia prawnicze.
7 najciekawszych polskich książek, które powinien znać każdy Polak
- 7 Zobacz zdjęcia
Kiedy wojna się skończyła, kontynuował naukę prawa na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, a także rozpoczął dwa kolejne kierunki - dziennikartwo w Wyższej Szkole Nauk Społecznych w Krakowie oraz socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 50. zamieszkał ze swoją żoną w Warszawie i zaczął pracę jako redaktor tygodnika "Wieś", a także magazynach dla młodzieży "Płomyk" i "Świat Młodych". Współpracował też z Polskim Radiem jako twórca słuchowisk.
Niziurski w tym samym czasie zaczął swoją karierę literacką. Dołączył do Związku Literatów Polskich i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Pierwsze opublikowane dzieło literackie Niziurskego to wiersz wydany w "Biuletynie Informacyjnym" Armii Krajowej z 1943 roku. Swoją karierę literacką zaczął od pozycji dla dorosłych - powieści i opowiadań, które pisał również po odniesieniu sukcesu jako twórca młodzieżowy.
Edmund Nizurski: król literatury dla dzieci i młodzieży
Prawdziwą popularnością zasłynął dzięki powieści z 1954 roku pod tytułem "Księga urwisów". W międzyczasie tworzył opowiadania dla dzieci młodzieży, aż w 1959 roku wydał kolejną powieść - "Niewiarygodne przygody Marka Piegusa", które w 1967 roku doczekały się słynnej serialowej adaptacji. Kolejnymi tytułami w dorobku Niziurskiego były między innymi "Awantura w Niekłaju", "Jutro klasówka", czy "Nikodem, czyli tajemnica gabinetu".
Jednak najpopularniejszą powieścią Niziurskiego jest "Sposób na Alcybiadesa" - tytuł, który stał się nie tylko lekturą szkolną w VI klasie szkoły podstawowej, ale również doczekał się swojej filmowej wersji. Mowa o produkcji "Spona" z 1998 roku w reżyserii Waldemara Szarka, który ukazał się też jako serial pod swoim książkowym tytułem. Wystąpili w nim Władysław Kowalski, Łukasz Lewandowski, Radosław Elis i Jacek Liwot. Co ciekawe soundtrack do filmu tworzyli tacy wykonawcy, jak Kuba Sienkiewicz, Tadeusz Nalepa, Grzegorz Markowski, Maleo, Wzgórze Ya-Pa 3, Norbi, czy Leszek Możdżer.
Brytyjczycy wybrali 5 najlepszych polskich książek wszech czasów
- 5 Zobacz zdjęcia
Wśród innych dzieł Niziurskiego należy wymienić "Siódme wtajemniczenie", "Klub włóczykijów, czyli Trzynaście przygód stryja Dionizego i jego ekipy" (również z filmową, tym razem uwspółcześnioną adaptacją filmową), "Naprzód, Wspaniali!", "Trzynasty występek", "Osobliwe przypadki Cymeona Maksymalnego" (od tytułu tej powieści swoją nazwę wziął nazwę polski hardcorepunkowy zespół Cymeon X), "Adelo, zrozum mnie!", "Awantury kosmiczne", "Szkolny lud, Okulla i ja", "Gwiazda Barnarda", czy "Lalu Koncewicz, broda i miłość – i inne opowiadania".
Niziurski był również scenarzystą, nie tylko produkcji opartych na jego własnych dziełach, jak w przypadku "Tajemnicy dzikiego szybu" z 1956 roku na motywach "Księgi urwisów", czy wcześniej wspomnianego serialu o Marku Piegusie, ale też zupełnie autorskich filmów, między innymi "Tysiąc talarów", czy "Kryptonim Nektar".
Ten film z PRL powinien znać każdy. Zgadniesz tytuł po jednym kadrze?
Edmund Niziurski został doceniony za swoje zasługi
Twórczość Niziurskiego to przede wszystkim wartka akcja oraz charakterystyczny humor słowny i sytuacyjny. Autor potrafił wejść w umysł dziecka i pokazać umiejętnie świat jego oczami. Prawdopodobnie z tego powodu, młodzi czytelnicy tak chętnie sięgali po jego powieści i opowiadania. Pochodzący z Kielc pisarz bardzo często osadzał akcję swoich książek na Kielecczyźnie. Z czasem jego styl zaczął nawiązywać do realizmu magicznego i groteski, a wydźwięk powieści stawał się coraz bardziej pesymistyczny. Często bohaterami książek Niziurskiego byli outsiderzy, którzy nie potrafili dopasować się do obowiązujących norm.
Pisarz zmarł 9 października 2013 roku w Warszawie w wieku 88 lat. Był wielokrotnie odznaczony prestiżowymi nagrodami, między innymi Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Złotym Medalem "Zasłużony Kulturze Gloria Artis", Orderm Uśmiechu, czy Odznaką "Zasłużony Działacz Kultury".
Twórczość Nizurskgo miała ogromny wpływ na polską kulturą. W 2019 roku Krzysztof Varga postanowił uhonorować twórcę książką "Księga dla starych urwisów. Wszystko, czego jeszcze nie wiecie o Edmundzie Niziurskim". "Na liście 10 najlepszych książek dla dzieci wybranych przez czytelników »Dziennika« (…) nie znalazła się ani jedna powieść Edmunda Niziurskiego. Drodzy czytelnicy, to błąd. Bo bez Niziurskiego trudno sobie wyobrazić polską literaturę. Zarówno tę dla dzieci, jak i tę dla dorosłych. Niziurski zasłużył na pomnik" - napisał w 2008 roku Cezary Polak. W 2013 roku w Kielcach powstał jednak skwer jego imienia.
Najważniejsze książki pisarza to:
- „Sposób na Alcybiadesa”
- „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa”
- „Księga urwisów”
- „Awantura w Niekłaju”
- „Klub włóczykijów”
Źródło: Antyradio/Wikipedia.org
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
