Jeden z najlepszych polskich filmów. Jest adaptacją tego arcydzieła literatury
Obserwuj w Google
Poznaj historię filmu "Popiół i diament" Andrzeja Wajdy - od powieści do klasyki kina. Co reżyser zmienił względem oryginału?
- Czym powieść "Popiół i diament" różni się od filmu Wajdy.
- Dlaczego Andrzej Wajda zmienił wymowę "Popiołu i diamentu".
- Jaki wpływ na kino międzynarodowe miał film "Popiół i diament".
- Co symbolizuje finałowa scena z Maćkiem na wysypisku śmieci.
"Popiół i diament": wybitny polski film powstał na podstawie książki
W panteonie polskiej kinematografii niewiele jest dzieł, które z taką siłą i artystyczną odwagą oddałyby tragizm i moralne dylematy pokolenia wychowanego w cieniu wojny. Mowa oczywiście o "Popiele i diamencie".
Quiz: Te filmy Polacy wciąż kochają. Pamiętasz legendarne hity z PRL-u?
To arcydzieło Andrzeja Wajdy z 1958 roku, które nie tylko stało się jednym z najważniejszych tytułów polskiej szkoły filmowej, ale także wywołało ogólnonarodową dyskusję na temat sensu walki i ceny, jaką Polska zapłaciła za wolność.
"Popiół i diament" to film, którego finałowa scena - tragiczna śmierć Maćka Chełmickiego na śmietniku historii, na stałe wryła się w naszą zbiorową świadomość. Niewielu jednak pamięta, że ten ikoniczny tytuł jest adaptacją wybitnej, choć znacznie bardziej złożonej ideologicznie, powieści Jerzego Andrzejewskiego.
Czym powieść "Popiół i diament" różni się od filmu?
Książka "Popiół i diament" Jerzego Andrzejewskiego, wydana w 1948 roku, powstała w zupełnie innej rzeczywistości politycznej niż film Wajdy. Powieść została napisana w okresie umacniania się nowej władzy terowanej przez ZSRR w Polsce i w dużej mierze wpisywała się w oficjalną, socrealistyczną narrację.
Początkowo autor chciał stworzyć opowiadanie o adwokacie, który został osadzony w obozie koncentracyjnym. Szlachetny mężczyzna przechodzi przemianę na gorsze i wkrótce staje się bezwzględnym oprawcą. Szybko jednak opowiadanie rozrosło się do powieści, a wątek prawnika stał się tylko jednym z jej elementów. "Popiół i diament" zadebiutował w 1947 roku w tygodniku "Odrodzenie" pod tytułem "Zaraz po wojnie". Rok później ukazał się w wydaniu książkowym.
7 najciekawszych polskich książek, które powinien znać każdy Polak
- 7 Zobacz zdjęcia
Andrzejewski, pisząc "Popiół i diament" był zafascynowany ideologią marksistowską. Stworzył więc dzieło, które miało ukazać bezsens dalszej walki zbrojnej podziemia niepodległościowego i przedstawić nową władzę jako jedyną siłę zdolną do odbudowy kraju.
Główny bohater powieści - Maciek Chełmicki, były żołnierz Armii Krajowej, jest postacią znacznie bardziej jednoznaczną i mniej tragiczną niż jego filmowy odpowiednik. To człowiek zdezorientowany, zaszczuty i zaślepiony nienawiścią do nowej władzy, którego działania prowadzą do nieuchronnej klęski.
Jego przeciwnik, sekretarz partii Szczuka, jest z kolei przedstawiony jako postać pozytywna, ideowy komunista, który pragnie budować lepszą przyszłość. Powieść Andrzejewskiego, mimo swojego literackiego kunsztu, była dziełem mocno zaangażowanym politycznie i służyła legitymizacji nowego porządku, chociaż i tak władze nie były do końca zadowolone z treści, bo ich zdaniem brakowało wyraźnego potępienia AK czy ukazania społecznego poparcia dla nowego ustroju. Nie spodobał się też finał, ponieważ był za mało optymistyczny. Andrzejewski wziął pod uwagę słowa krytyki i w dalszych latach swojej twórczości odcinał się od "Popiołu i diamentu", zmieniając kilkukrotnie treść książki.
"Popiół i diament": kulsty powstania dzieła Andrzeja Wajdy
Dziesięć lat później, w czasach politycznej odwilży po 1956 roku, po powieść sięgnął młody, niezwykle zdolny reżyser, Andrzej Wajda. Wraz ze scenarzystą Jerzym Andrzejewskim, postanowili całkowicie zmienić wymowę dzieła. Ich celem nie było stworzenie kolejnego filmu propagandowego, ale głęboka, egzystencjalna refleksja nad losem pokolenia Kolumbów - młodych ludzi, których wojna zmusiła do podejmowania dramatycznych, moralnych wyborów.
Co ciekawe Andrzejewski był jedną z osób, która pomogła Wajdzie w realizacji filmu. Pisarz poręczył za reżysera ówczesnym władzom. Kluczem do zmiany planowanej przez Wajdę była obsada. W rolę Maćka Chełmickiego wcielił się Zbigniew Cybulski, aktor o niezwykłej charyzmie, który stał się głosem i symbolem swojego pokolenia.
Maciek w jego interpretacji to już niezindoktrynowany fanatyk, ale postać na wskroś tragiczna, rozdarta między żołnierskim obowiązkiem a pragnieniem normalnego życia i miłości. Cybulski, ze swoimi ciemnymi okularami, dżinsową kurtką i nonszalanckim sposobem bycia, stworzył postać romantycznego buntownika - polskiego Jamesa Deana, z którym utożsamiały się tysiące młodych Polaków.
Wajda mistrzowsko wykorzystał symbolikę wizualną, by nadać filmowi nową głębię. Słynna scena z zapalaniem kieliszków spirytusu ku czci poległych towarzyszy broni czy finałowy, agonalny taniec Maćka na wysypisku śmieci, to obrazy, które na stałe weszły do kanonu polskiego kina i stały się uniwersalnymi metaforami zmarnowanego pokolenia i tragizmu polskiej historii.
Ten film był zakazany przez władzę PRL. Odgadniesz tytuł po jednym kadrze?
"Popiół i diament": ogromny sukces zagranicą i kontrowersje w PRL
Film "Popiół i diament" w momencie swojej premiery wywołał w Polsce ogromne kontrowersje. Władze komunistyczne, choć dopuściły go na ekrany, jednocześnie krytykowały za gloryfikowanie bandyty i relatywizowanie historii. Dla publiczności jednak film stał się katharsis - poruszającym głosem w dyskusji o sensie walki i powojennych losach żołnierzy AK.
"Popiół i diament" Wajdy odniósł również ogromny sukces międzynarodowy, zdobywając nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Wenecji i otwierając polskiej szkole filmowej drzwi na światowe salony. Reżyserzy tacy jak Martin Scorsese czy Francis Ford Coppola wielokrotnie przyznawali się do fascynacji dziełem Wajdy i jego wpływu na ich własną twórczość.
Dziś "Popiół i diament" jest uznawany za jeden z najwybitniejszych filmów w historii polskiego kina. To fascynujący przykład tego, jak sztuka potrafi przetworzyć i nadać nowe, uniwersalne znaczenie dziełu, które powstało w zupełnie innym kontekście ideologicznym.
Źródło: Antyradio/Wikipedia.org
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
