To genialny Oscarowy film z gwiazdorską obsadą. Wielu twierdzi, że jest plagiatem „Kariery Nikodema Dyzmy”
Obserwuj w Google
Czy "Wystarczy być" to plagiat "Kariery Nikodema Dyzmy"? Poznaj podobieństwa i kontrowersje wokół filmowych i literackiego dzieła.
- Dlaczego "Wystarczy być" jest podejrzewane o bycie plagiatem "Kariery Nikodema Dyzmy".
- Jakie podobieństwa istnieją między bohaterami obu powieści.
- Jakie nagrody zdobył film "Wystarczy być".
- Jakie kontrowersje wzbudza twórczość pisarska Jerzego Kosińskiego.
"Wystarczy być" to plagiat "Kariery Nikodema Dyzmy"?
Dla amerykańskiego widza film "Wystarczy być" był wybitnym dziełem, które ukazuje absurdy naszej rzeczywistości. Tymczasem wielu polskich odbiorców, ale również światowych badaczy, dostrzegło w produkcji plagiat słynnej historii z polskiej literatury.
Quiz: Najlepsze książki z okresu PRL. Inteligentni Polacy mają w tym quizie przewagę
Mowa o powieści "Kariera Nikodema Dyzmy" autorstwa Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Czy rzeczywiście twórcy inspirowali się historią przypadkowego karierowicza? Istnieje taka szansa, bo "Wystarczy być" powstał na bazie książki pod tym samym tytułem Jerzego Kosińskiego.
"Wystarczy być" - o czym jest książka i oscarowy film?
Pod koniec 1979 roku na ekrany kin wszedł film "Wystarczy być" - produkcja w reżyserii Hala Ashby'ego. Za scenariusz odpowiadali Robert C. Jones oraz uznany wówczas polski pisarz Jerzy Kosiński - autor literackiego pierwowzoru. W rolach głównych wystąpili Peter Sellers, Shirley MacLaine, Melvyn Douglas i Jack Warden.
"Wystarczy być" opowiada losy Chance'a - prostego ogrodnika o ograniczonych możliwościach intelektualnych. Nie wie za dużo o świecie, wiedzę o rzeczywistości czerpie z telewizji i całe jego życie ogranicza się do miejsca pracy - posiadłości, w której jest zatrudniony. Wszystko zmienia się jednak kiedy umiera jego pracodawca, a Chance musi opuścić dom. Wędrując samotnie po ulicach miasta, zostaje przypadkowo potrącony przez małżeństwo milionerów. Motywowani chęcią pomocy mężczyźnie zachwycają się jego prostolinijnością i wkrótce zapoznają z wpływowymi członkami elit politycznych. Dzięki temu niezbyt rozgarnięty Chance zaczyna robić oszałamiającą karierę.
Film został niesamowicie dobrze przyjęty przez krytyków. Melvyn Douglas dostał Oscara za kreację Benjamina Randa, a Peter Sellers był nominowany do nagrody la najlepszego aktora. Obaj zostali docenieni Złotymi Globami, poza tym film miał szanse na nagrody w kategoriach Najlepsza komedia/musical, Najlepsza reżyseria, Najlepszy scenariusz i Najlepsza aktorka w komedii/musicalu. Jerzy Kosiński otrzymał nagrodę BAFTA za scenariusz.
Czy Jerzy Kosiński splagiatował "Karierę Nikodema Dyzmy"?
Problem jednak w tym, że pojawiły się głosy, iż Kosiński - Polak, który mógł mieć styczność z całkiem popularną powieścią "Kariera Nikodema Dyzmy", dokonał plagiatu, pisząc swoją książkę. W końcu dzieło Tadeusza Dołęgi-Mostowicza opowiada o niewykształconym prowincjuszu, który ledwo wiąże koniec z końcem, odnoszącym sukces polityczny przez splot zbiegów okoliczności. Co ciekawe kultowy PRL-owski serial powstał mniej więcej w tym samym czasie - zadebiutował kilka miesięcy po "Wystarczy być", w pierwszej połowie 1980 roku, jednak 24 lata wcześniej w polskich kinach pojawił się "Nikodem Dyzma" z Adolfem Dymszą w roli tytułowej, a poza tym popularność produkcji telewizyjnej z Romanem Wilhelmim pojawiła się na kanwie słuchowiska z roku 1979.
Twórczość Kosińskiego budzi wątpliwości wielu badaczy do dziś. Najgłośniejsza była sprawa jego najbardziej znanej książki - "Malowany ptak", początkowo niezwykle hołubionej, a następnie odsuniętej na margines. Początkowo wydawało się bowiem, że pisarz przedstawiła autobiograficzną historię z okresu II wojny światowej. Kiedy jednak zaczęto przyglądać się opisywanym przez niego sytuacjom, szybko zorientowano się, że Kosiński zmyślił wydarzenia zawarte w książce.
To klasyka komedii PRL. Rozpoznasz film po jednym kadrze?
W jego karierze pisarskiej pojawiały się zarzuty o przypisywanie sobie autorstwa książek, które wydano pod jego nazwiskiem. Wielokrotnie zwracano uwagę na nader dziwną zmienność stylu pisarskiego albo powoływano się wręcz, że Kosiński nie mógł napisać książek po angielsku, gdyż jego umiejętności językowe na to nie pozwalały. Z tego też powodu, kiedy odkryto, że w Polsce istnieje powieść z lat 30. łudząco podobna do "Wystarczy być" pojawiły się kolejne kontrowersje i wątpliwości co do kariery samego Kosińskiego, który trochę zaczął przypominać Chance'a - być przypadkowym człowiekiem, któremu przez pomyłkę udało się dołączyć do elit.
Czy Kosiński naprawdę splagiatował "Karierę Nikodema Dyzmy", licząc na to, że nikt w Stanach Zjednoczonych nie zorientuje się, że istnieje podobna lektura w Polsce? Wielu badaczy twierdzi, że porównanie obu tekstów potwierdza te przypuszczenia. Nie udało się jednak udowodnić, że tak naprawdę było, tym bardziej że pisarz zmarł z powodu samobójczej śmierci w 1991 roku.
Źródło: Antyradio/Wikipedia.org
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
