Zaginiony polski film na podstawie wybitnej lektury. Premierę odwołano z powodu wojny
Obserwuj w Google
Odkryj historię zaginionego filmu "Nad Niemnem" z 1939 roku. Przeczytaj o jego produkcji i losach podczas wojny. Czy kiedyś zostanie znaleziony?
- Dlaczego "Nad Niemnem" z 1939 roku mógł być klasyką polskiego kina.
- Dlaczego huczna premiera "Nad Niemnem" finalnie się nie odbyła.
- Co stało się z kopiami filmu "Nad Niemnem" po wybuchu wojny.
- Dlaczego film "Nad Niemnem" z 1939 roku uznawany jest za zaginiony.
To mógł być największy hit przedwojennej Polski. Wojna nie dopuściła do premiery
Kino, od kiedy istnieje czerpie z literatury, przenosząc na duży ekran najbardziej znane dzieła. Nic więc dziwnego, że polscy filmowcy postępowali podobnie jak twórcy z Hollywood. Mało brakowało, a w 1939 roku mielibyśmy w kolekcji polskiej kinematografii kultowy film z gwiazdorską obsadą, powołany do życia z rozmachem.
Quiz: Te filmy Polacy wciąż kochają. Pamiętasz legendarne hity z PRL-u?
Chodzi o adaptację filmową "Nad Niemnem". Tytuł został określony mianem najlepszego filmu w polskiej historii kina. Niestety gotową wersję widziało tylko kilka osób, bo do premiery nigdy nie doszło, a w wojennej zawierusze jedyne kopie zaginęły.
"Nad Niemnem" - polski film, który miał być super produkcją
W 1888 roku Eliza Orzeszkowa powołała do życia swoją najwybitniejszą powieść "Nad Niemnem". Książka będąca ilustracją życia polskiego społeczeństwa drugiej połowy XIX wieku zahaczała również o wątek niepodległościowy - powstanie styczniowe. Nic więc dziwnego, że trafiła do kanonu lektur i każdy Polak miał z nią styczność.
Nic też dziwnego, że "Nad Niemnem" zainteresowali się twórcy polskiego kina. Na długo przed kultową wersją z 1987 roku, konkretnie w roku 1939, reżyserka Wanda Jakubowska powołała do życia pierwszą adaptację powieści. Nad filmem pracowali również Karol Szołowski i Jerzy Zarzycki, a autorem scenariusza był wybitny pisarz Jarosław Iwaszkiewicz. Za produkcję odpowiadała wytwórnia Spółdzielni Autorów Filmowych, której "Nad Niemnem" było drugą propozycją.
Twórcy przykładali dużą wagę do tego, by oddać jak najwierniej powieść Orzeszkowej. Z tego powodu zdjęcia kręcono między innymi w Bohatyrowiczach na Grodzieńszczyźnie, gdzie rozgrywa się akcja książki, ale zwracano też uwagę na detale historyczne, by oddać minioną epokę. Za projekty kostiumów odpowiadał znany rysownik Jan Marcin Szancer, a operatorem był Stanisław Wohl. W rolach głównych wystąpiły ówczesne polskie gwiazdy - Elżbieta Barszczewska, Jerzy Pichelski, Bogusław Samborski, Mieczysława Ćwiklińska i Ludwik Sempoliński.
To wybitny film z PRL-u, którym zachwycano się za granicą. Odgadniesz tytuł po jednym kadrze?
"Nad Niemnem" - bombardowanie Warszawy zaprzepaściło premierę. Film zaginął
Zdjęcia ukończono latem 1939 roku, a premiera miała odbyć się 5 września. W tym celu zorganizowano wydarzenie w największym wówczas kinie w Warszawie - Colosseum, mieszczącym 3 tysiące widzów. Do pokazu jednak nie doszło, gdyż ogłoszono alarm z powodu bombardowania. Kino zaadaptowano jako miejsce, w którym znajdowali się ranni i zabici mieszkańcy stolicy. Poza reżyserką, montażystą i prawdopodobnie osobami z produkcji, film w całości widział jedynie Iwaszkiewicz, który uznał "Nad Niemnem" za najlepszą polską produkcję.
Kiedy rozpoczęła się okupacja, Niemcy dotarli do "Nad Niemnem" i na tyle produkcja im się spodobała, że zamierzali przemontować film na antypolski propagandowy paszkwil o niemieckich kolonistach, gnębionych przez Polaków na Prusach Wschodnich. O planach dowiedział się filmowiec Stefan Dękierowski, który przechwycił wszystkie istniejące taśmy z "Nad Niemnem" i konsultując się z Jakubowską, zadecydował, że należy je ukryć.
Zimą 1939 roku negatyw został pocięty na dwie lub trzy części, które zostały zamurowane w piwnicach na terenie osiedla WSM na Żoliborzu. Pięć kopii eksploatacyjnych spotkał ten sam los. Liczono, że powojnie film zostanie odzyskany i w końcu trafi na ekrany kin. Nigdy jednak do tego nie doszło, bo osoby, które wiedziały o miejscach ukrycia taśm, zginęły w powstaniu warszawskim. Kopia robocza miała natomiast trafić do Katowic. Od tego czasu "Nad Niemnem" jest filmem zaginionym. Pozostało po nim tylko kilka promocyjnych kadrów. Kto wie, może kiedyś ktoś odnajdzie tę produkcję o wyjątkowej historii.
Źródło: Antyradio/Wikipedia.org
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!
