` Stworzył najwybitniejsze dzieła polskiej literatury. Polacy wciąż nie wiedzą, jak się naprawdę nazywał - Antyradio

Stworzył najwybitniejsze dzieła polskiej literatury. Polacy wciąż nie wiedzą, jak się naprawdę nazywał

AKTUALIZACJA 20.05.2026 20.05.2026 14:57
AKTUALIZACJA 20.05.2026 20.05.2026 14:57

Poznaj prawdziwą historię Bolesława Prusa - od trudnej młodości po literacki sukces. Dlaczego posługiwał się pseudonimem literackim? 

Bolesław Prus
Fot. Wikimedia Commons/domena publiczna
Z tego artykułu dowiesz się:
  • Jak naprawdę nazywał się Bolesław Prus i dlaczego używał pseudonimu.
  • Jakie były początki kariery pisarskiej i dziennikarskiej Prusa.
  • Jakie znaczące dzieła literackie stworzył Bolesław Prus.
  • Jakie trudności życiowe napotkał Prus w młodości.

Bolesław Prus - jeden z najbardziej znanych polskich pisarzy wcale się tak nie nazywał 

Ten polski pisarz jest jednym z najbardziej popularnych przedstawicieli rodzimej literatury. Jego teksty są nie tylko chętnie czytane do dziś, regularnie pojawiają się na maturach z języka polskiego, ale również sięgają po nie twórcy filmów i seriali. 

Quiz: Lektury szkolne z PRL-u. Pamiętasz, co czytaliśmy? [Łatwy quiz]

Narodowe Archiwum Cyfrowe/domena publiczna
1/15 W jakiej powieści Henryka Sienkiewicza dwójka polskich dzieci, Staś i Nel, przeżywa niezwykłe przygody w Afryce?

Mowa oczywiście o Bolesławie Prusie, który w rzeczywistości nazywał się inaczej. A wszystko dlatego, że swoje prawdziwe nazwisko zachował na teksty publicystyczne, które traktował o wiele poważniej niż tworzoną pod pseudonimem beletrystykę, dzięki której, jak na ironię przystało, zaistniał w świadomości Polaków. 

Trudna młodość Bolesława Prusa - osierocenie, więzienie i bieda

Bolesław Prus urodził się 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie na Lubelszczyźnie. Przyszedł na świat jako Aleksander Głowacki i to właśnie pod tym nazwiskiem chciał być zapamiętany. Jego ojciec - antoni Głowacki, był dworskim ekonomem Królestwa Polskiego o szlacheckich korzeniach. Przyszły pisarz dość szybko stracił matkę i ojca. Jako 9-latek zamieszkał w Puławach wraz z babką, a po jej śmierci pod opiekę w Lublinie wzięła go ciotka. 

Nie zaznał jednak stałego miejsca, bo w 1861 roku zamieszkał u brata w Siedlcach, a następnie przeprowadził się do Kielc, gdzie zaczął uczyć się w gimnazjum. Nastoletni Głowacki przerwał jednak naukę, by jako członek frakcji "Czerwonych" dołączyć do powstania styczniowego. Brał udział w bitwie pod Żelazną w oddziale Ludwika Żychlińskiego, a potem Adama Andrzeja Zielińskiego. Został jednak ranny i trafił do niewoli rosyjskiej, ale z racji wieku i dzięki wstawiennictwu ciotki udało mu się wyjść na wolność i po raz kolejny zamieszkać w Lublinie z rodziną. 

Bolesław Prus, czyli Aleksander Głowacki
fot. / Bolesław Prus, czyli Aleksander Głowacki

Na początku 1864 roku zadebiutował jako poeta na łamach "Kuriera Niedzielnego" wierszem "Do Pegaza". Głowacki opublikował go jednak pod pseudonimem Jan w Oleju. Kilka dni później trafił do więzienia na Zamku Lubelskim za udział w powstaniu. Po utracie szlachectwa i wyjściu z celi ukończył gimnazjum w Lublinie. Marzył o studiach w Petersburgu, ale z powodów finansowych mógł jedynie podjąć naukę w Szkole Głównej w Warszawie na wydziale matematycznym. W tym czasie musiał utrzymywać się sam, więc dorabiał jako korepetytor i guwernant, a także pisywał do "Kuriera Świątecznego" nadal posługując się wcześniej przyjętym pseudonimem. 

Młodemu Głowackiemu nie powodziło się jednak finansowo, więc na trzecim roku przerwał studia i przeniósł się do Puław na Wydział Leśny Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Tam też nie zagrzał długo miejsca i po niespełna roku z powodu zatargu z jednym z profesorów, wrócił do stolicy, imając się różnych zawodów, takich jak fotograf, uliczny mówca, czy ślusarz w fabryce Lilpopa i Raua. W 1871 roku zajął się pisaniem - przetłumaczył i napisał streszczenie "Logiki" angielskiego filozofa Johna Stuarta Milla, a także zaczął pracę dziennikarską.

Bolesław Prus - od dziennikarza po wybitnego pisarza. Najważniejsze dzieła literata

Kilka miesięcy później Głowacki napisał swój pierwszy artykuł na łamach pisma "Opiekun Domowy". Mowa o artykule społecznym "Nasze grzechy". Z kolei w czasopiśmie "Niwa", pojawił się jego pierwszy tekst popularnonaukowy "O elektryczności". W roku 1872 stworzył materiał w "Opiekunie domowym" zatytułowany "Listy ze starego obozu". To właśnie wówczas użył po raz pierwszy swojego słynnego pseudonimu. Stwierdził bowiem, że prawdziwe nazwisko zostawi wyłącznie do poważnych artykułów - między innymi felietonów wydawanych w "Kurierze Warszawskim". W satyrycznych czasopismach "Mucha" i "Kolce" używał aliasu Bolesław Prus. Nowe personalia zostały zainspirowane utraconym herbem rodowym - Prus I.

Chociaż dziennikarstwo traktował jako dodatek do stałej i przyzwoitej pensji kasjera w banku, z czasem został redaktorem naczelnym "Nowin". W międzyczasie oddawał się też twórczości beletrystycznej. Na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku napisał wiele opowiadań i nowel, które po raz pierwszy ukazywały się na łamach pism, z którymi współpracował - w "Tygodniku Ilustrowanym" i "Kurierze Codziennym". Po upadku "Nowin" Prus zaczął pisać powieści. "Placówka" ukazała się w piśmie "Wędrowiec". 

Bolesław Prus
fot. / Bolesław Prus

Do końca życia udzielał się społecznie. Nie tylko poświęcał tematowi nierówności, pracy organicznej i utylitaryzmu teksty publicystyczne, ale również twórczość literacką. Został opiekunem sierot z Towarzystwa Dobroczynności, był współzałożycielem Seminarium dla Nauczycieli Ludowych na Ursynowie, prezesem Stowarzyszenia Kursów dla Analfabetów Dorosłych, a w swoim testamencie ufundował stypendia dla utalentowanych dzieci pochodzących z ubogich wiejskich rodzin. 

Wśród najważniejszych dzieł Bolesława Prusa, uznawanych za największe osiągnięcia literatury polskiej, należy wymienić wspomnianą już "Placówkę", "Emancypantki", "Faraona", "Anielkę", a także chyba najsłynniejszą powieść w jego dorobku. Mowa oczywiście o "Lalce", która nie tylko jest jedną z najbardziej znanych lektur szkolnych, ale cieszy się popularnością wśród filmowców.

W 1968 roku powstał kultowy film Wojciecha Jerzego Hasa, 10 lat później równie słynny serial Ryszarda Bera, a obecnie Polacy czkają na premierę dwóch kolejnych adaptacji "Lalki" - film z Marcinem Dorocińskim i Kamilą Urzędowską w rolach głównych oraz serial Netfliksa, w którym wystąpią Tomasz Schuchardt i Sandra Drzymalska. Nie można też zapomnieć o wybitnej adaptacji "Faraona", czyli monumentalnym filmie Jerzego Kawalerowicza z 1965 roku. 

Bolesław Prus zmarł w wieku 64 lat na zawał serca 19 maja 1912 roku. Jego śmierć opłakiwały tłumy mieszkańców Warszawy, którzy kochali twórczość pisarza. Pogrzeb przerodził się szybko w wielką manifestację obywateli stolicy. To pokazuje, jak ważny był dorobek literacki Bolesława Prusa, który cieszy się poczytnością do dziś. 

Źródło: Antyradio/Wikipedia.org

Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!