Psychologia tłumaczy, kim są ludzie, którzy lubią czytać kryminały

AKTUALIZACJA 23.09.2026 23.09.2026 15:37
AKTUALIZACJA 23.09.2026 23.09.2026 15:37

Kryminały, romanse, fantasy czy biografie wybieramy nie tylko dla rozrywki. Badania pokazują, że nasze preferencje czytelnicze mogą mieć związek z osobowością, lękami oraz potrzebami emocjonalnymi. 

Młoda kobieta siedzi na podłodze, czyta książkę, obok niej filiżanka z parującym napojem.
Fot. Josep Suria/Shutterstock
Z tego artykułu dowiesz się:
  • Według badań, preferowany gatunek literacki może odsłaniać osobowość czytelnika.
  • Literatura pełni rolę emocjonalnego schronienia w chwilach stresu, często odpowiadając potrzebie kontroli lub pragnieniu oderwania się od rzeczywistości.
  • Twój wybór książek może być kluczem do zrozumienia ukrytych lęków i pragnień, ukazując więcej niż zwykłe preferencje czytelnicze.

Gatunek literacki i psychologia. Ulubiony rodzaj książek może dużo mówić o człowieku

Kryminały, romanse, fantasy, thrillery czy biografie mogą mówić o czytelniku więcej, niż mogłoby się wydawać. Nowe analizy sugerują, że wybór konkretnego gatunku może mieć związek nie tylko z gustem, ale również z emocjami, lękami i potrzebami, które towarzyszą nam na co dzień.

Quiz: Pamiętasz te lektury szkolne z PRL-u? Musisz mieć umysł doskonały

1/17 Kto jest autorem "Balladyny"?

Książka może być przecież czymś więcej niż sposobem na zabicie czasu. Według najnowszych badań psychologicznych, preferowany gatunek książki może zdradzić zaskakujące fakty o odbiorcy. 

Dlaczego sięgamy po określone gatunki książek? Psychologia ma odpowiedź 

Jak podaje ofemin.pl, Valerie van Mulukom z Oxford Brookes University opierając się na badaniach uważa, że w chwilach stresu i niepokoju ludzie mogą sięgać po określone rodzaje literatury, szukając w nich bezpieczeństwa, odpowiedzi, kontroli albo przeciwnie - możliwości zmierzenia się z tym, co budzi ich obawy.

Badaczka wyróżniła cztery główne grupy literatury, które mogą odpowiadać różnym potrzebom emocjonalnym. Pierwszą tworzą epopeje, przygody, science fiction i fantasy. Tego rodzaju historie mogą szczególnie przyciągać osoby, które zastanawiają się nad przyszłością, kryzysami i moralnymi wyborami dokonywanymi w trudnych czasach.

Drugą grupę stanowią opowieści o relacjach - komedie, romanse, dramaty oraz historie rodzinne. Ich czytanie może wiązać się z potrzebą emocjonalnego bezpieczeństwa, bliskości i poczucia przynależności. To właśnie tego rodzaju literatura pozwala zanurzyć się w historiach, w których istotną rolę odgrywają więzi między bohaterami.

Kolejna kategoria obejmuje historie o zagrożeniu: true crime, kryminały, thrillery i horrory. Po takie książki mają częściej sięgać osoby szczególnie wyczulone na ryzyko i niebezpieczeństwo. Czytanie o zagrożeniu może być jednym ze sposobów konfrontowania się z tematami, które budzą niepokój, ale pozostają pod kontrolą czytelnika. 

Ostatnią grupę stanowią książki faktu i biografie. Mogą one odpowiadać na potrzebę posiadania punktów odniesienia i lepszego rozumienia rzeczywistości. Pozwalają poznawać prawdziwe historie, doświadczenia innych ludzi oraz konkretne wydarzenia, co może dawać poczucie większej przewidywalności.

Osobowość fanów konkretnego gatunku literackiego. Co czytają ekstrawertycy? 

Analiza ponad 80 tysięcy profili użytkowników Goodreads wykazała związki między preferowanymi gatunkami a określonymi cechami osobowości. Miłośniczki romansów były częściej ekstrawertyczne i towarzyskie, natomiast osoby wybierające klasykę wykazywały większą otwartość intelektualną.

Badanie wskazało również inne zależności. Czytelnicy thrillerów psychologicznych były mniej ugodowe, a osoby wybierające poradniki wykazywały większą sumienność. Z kolei fani fantasy częściej odczuwali niepokój i mogli szukać w fikcyjnych światach ucieczki od codzienności.

Osoba sięga po zieloną książkę na półce w bibliotece. W tle widać inne podobne tomy.
fot. Smallroombigdream/Shutterstock / Biblioteczka - materiał poglądowy

W analizie pojawił się również związek między literaturą piękną a empatią. Nie oznacza to jednak, że przeczytanie określonego gatunku automatycznie zmienia charakter człowieka. Wyniki pokazują raczej pewne współwystępowanie preferencji czytelniczych z cechami i stanami psychicznymi. 

Własne wybory książkowe mogą być więc interesującym pretekstem do przyjrzenia się sobie. Jeżeli w okresach napięcia regularnie sięgamy po konkretne gatunki, warto zastanowić się, czego właściwie od nich oczekujemy. Dla jednej osoby będzie to poczucie bezpieczeństwa, dla innej możliwość kontrolowanego zetknięcia się z zagrożeniem, a dla jeszcze innej oderwanie od rzeczywistości.

Nie oznacza to przy tym, że miłośnik kryminałów musi być osobą lękliwą, a fan romansów - wyjątkowo towarzyski. Na wybór książki wpływa przecież również przyzwyczajenie, zainteresowania czy zwykła ciekawość. Badania opisują statystyczne zależności, a nie gotowe portrety psychologiczne każdego czytelnika.

Przeanalizuj co czytasz. Może pozwoli ci to lepiej funkcjonować 

Analizowanie własnej biblioteczki może mieć jednak praktyczne znaczenie. Jeżeli określony rodzaj historii pomaga nam się wyciszyć albo uporządkować myśli, może pełnić pożyteczną funkcję. Problem pojawia się wtedy, gdy czytanie staje się przede wszystkim ucieczką od rzeczywistości lub zaczyna wywoływać silny niepokój. W takim przypadku warto czasem świadomie zmienić proporcje.

Mocne historie true crime można przeplatać spokojniejszymi książkami, a romanse uzupełniać bardziej realistycznymi opowieściami o relacjach. Sama różnorodność może pomóc sprawdzić, czy sięgamy po książkę dlatego, że naprawdę mamy na nią ochotę, czy dlatego, że odpowiada ona konkretnemu stanowi emocjonalnemu.

Biblioteczka nie jest więc psychologicznym testem, który pozwoli w kilku sekundach rozszyfrować człowieka. Może jednak być ciekawym zapisem tego, czego w różnych momentach życia szukamy w literaturze. Czasem będzie to emocjonalne bezpieczeństwo, czasem kontrola, innym razem możliwość zmierzenia się z lękiem albo zwykła potrzeba ucieczki do świata, który działa według innych zasad.

Źródło: Antyradio/ofemin.pl

Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca! Po więcej informacji zachęcamy do odwiedzenia naszego Facebooka, Twittera, TikToka i Instagrama. Żeby posłuchać, co teraz gramy, kliknij w poniższy baner!